Aντιδράσεις για το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου

Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η έναρξη εφαρμογής του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, καθώς περισσότερες από δέκα διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στα δικαιώματα των αιτούντων άσυλο και των μεταναστών που φθάνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, η Oxfam Intermón, οι Γιατροί του Κόσμου, η Caritas και η Υπηρεσία Ιησουιτών για τους Μετανάστες υποστηρίζουν ότι το νέο πλαίσιο ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερη χρήση της κράτησης, σε περιορισμό της ελευθερίας μετακίνησης και σε αποδυνάμωση των εγγυήσεων που συνοδεύουν την εξέταση αιτημάτων διεθνούς προστασίας.

Σύμφωνα με τις οργανώσεις, το νέο σύμφωνο δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα, καθώς συνδέεται με μια ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις επιστροφές και τις απελάσεις. Ειδική αναφορά γίνεται στον νέο Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος συμφωνήθηκε στις αρχές Ιουνίου και, σύμφωνα με τις ΜΚΟ, διευρύνει τις δυνατότητες κράτησης μεταναστών και εισάγει πιο αυστηρά και καταναγκαστικά μέτρα για την επιτάχυνση των απελάσεων.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται η καθιέρωση μιας ταχείας διαδικασίας εξέτασης αιτημάτων ασύλου στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η νέα διαδικασία προβλέπει ότι μέσα σε διάστημα μόλις 12 εβδομάδων από την άφιξη ενός μετανάστη θα πρέπει να εξετάζεται η αίτηση ασύλου και, εφόσον απορριφθεί, να λαμβάνεται ταυτόχρονα απόφαση επιστροφής.

Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο είναι ότι κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας ο αιτών δεν θα θεωρείται νομικά ότι έχει εισέλθει στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρότι βρίσκεται φυσικά σε ευρωπαϊκό έδαφος. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις εκτιμούν ότι αυτή η νομική κατασκευή μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά τα δικαιώματα των αιτούντων και να διευκολύνει την παραμονή τους σε κλειστές δομές ή κέντρα κράτησης.

Η ταχεία διαδικασία θα εφαρμόζεται υποχρεωτικά σε άτομα που θεωρούνται πιθανή απειλή για την ασφάλεια ή προέρχονται από χώρες των οποίων οι πολίτες λαμβάνουν διεθνή προστασία σε ποσοστό μικρότερο του 20% σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι οργανώσεις προειδοποιούν ότι η πίεση για γρήγορες αποφάσεις μπορεί να υπονομεύσει την εξατομικευμένη εξέταση κάθε υπόθεσης και να οδηγήσει στην παράβλεψη άλλων μορφών προστασίας ή ανθρωπιστικών λόγων που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την παραμονή ενός ανθρώπου στην Ευρώπη.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τα παιδιά και τους ευάλωτους πληθυσμούς. Οι ΜΚΟ υποστηρίζουν ότι το νέο πλαίσιο ενδέχεται να μην διασφαλίζει επαρκώς το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού και ζητούν να πραγματοποιείται εξατομικευμένη αξιολόγηση για κάθε ανήλικο, με δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής του στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Παράλληλα, ζητούν τη διασφάλιση δωρεάν και εξειδικευμένης νομικής βοήθειας από την πρώτη στιγμή της διαδικασίας, την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών διερμηνείας, την παρουσία εξειδικευμένου ιατρικού προσωπικού και αυστηρούς κανόνες για τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανηλίκους.

Οι οργανώσεις επισημαίνουν επίσης ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές αβεβαιότητες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του συμφώνου στην πράξη. Όπως υποστηρίζουν, παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις της κοινωνίας των πολιτών και των ίδιων των μεταναστευτικών κοινοτήτων, δεν έχουν ακόμη λάβει σαφείς πληροφορίες για τα συγκεκριμένα μέτρα που θα τεθούν σε εφαρμογή από τα κράτη-μέλη.

Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου παρουσιάζεται ως μια προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ της ανάγκης προστασίας των προσφύγων και της αποτελεσματικότερης διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι το νέο πλαίσιο θα επιτρέψει ταχύτερες διαδικασίες, καλύτερο έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών.

Ωστόσο, οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι η έμφαση στην ταχύτητα και στις επιστροφές κινδυνεύει να μετατρέψει το δικαίωμα στο άσυλο σε μια διαδικασία με περιορισμένες εγγυήσεις, ιδιαίτερα για τους πιο ευάλωτους ανθρώπους που αναζητούν προστασία στην Ευρώπη.

Καθώς το νέο σύμφωνο τίθεται πλέον σε εφαρμογή, η πραγματική του επίδραση θα κριθεί όχι μόνο από την αποτελεσματικότητα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, αλλά και από το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταφέρει να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια των συνόρων και στην προστασία των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.