Δημοσιονομική «ανάσα» για ενεργειακές επενδύσεις

Η δυνατότητα επέκτασης της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής (NEC) για την άμυνα, ώστε να καλύπτει και δαπάνες που συνδέονται με την ενεργειακή ασφάλεια, βρίσκεται στο επίκεντρο των νέων κατευθυντήριων γραμμών που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς τα κράτη-μέλη.

Η Κομισιόν εξειδικεύει τη διαδικασία μέσω της οποίας οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να ζητήσουν πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι συγκεκριμένες δαπάνες θα αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής εποπτείας.

Πρακτικά η NEC επιτρέπει σε ένα κράτος-μέλος να αποκλίνει προσωρινά από τη συμφωνημένη πορεία καθαρών δαπανών. Η ρήτρα προβλέπεται στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης και μπορεί να ενεργοποιείται όταν έκτακτες περιστάσεις, εκτός του ελέγχου μιας κυβέρνησης, έχουν σημαντική επίπτωση στα δημόσια οικονομικά, υπό την προϋπόθεση ότι δεν απειλείται η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Η δυνατότητα διεύρυνσης της NEC είχε ανακοινωθεί στις 3 Ιουνίου 2026 στο Εαρινό Πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, στον απόηχο της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και των νέων πιέσεων που αυτή δημιουργεί στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Η διεύρυνση αφορά μέτρα που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Επιλέξιμες είναι εθνικά χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις με άμεσο δημοσιονομικό κόστος, οι οποίες έχουν αποφασιστεί μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026. Η Επιτροπή θα εξετάζει την επιλεξιμότητά τους κατά περίπτωση.

Παρά τη διεύρυνση της ρήτρας, το συνολικό ανώτατο όριο της επιτρεπόμενης απόκλισης από τη συνιστώμενη πορεία καθαρών δαπανών παραμένει στο 1,5% του ΑΕΠ. Για τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας τίθεται ειδικό πλαφόν 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και 0,6% σωρευτικά, εντός του συνολικού ορίου. Η δυνατότητα θα ισχύει για την περίοδο 2026-2028.

Τα κράτη-μέλη καλούνται πλέον να υποβάλουν αιτήματα για επέκταση της κάλυψης της NEC παρουσιάζοντας έναν πρώτο κατάλογο σχεδιαζόμενων ενεργειακών μέτρων και το εκτιμώμενο δημοσιονομικό κόστος τους.

Μετά την αξιολόγηση κάθε αιτήματος, σύμφωνα με το άρθρο 26 του Κανονισμού 2024/1263, η Επιτροπή θα μπορεί να εισηγείται στο Συμβούλιο την έγκρισή του.