Ένας καλός ηγέτης είναι ένας καλός καπετάνιος: διοίκηση, μεσοπέλαγα

«Σαν βγεις στον πηγαιμό γαι την Ιθάκη,
Να εύχεσαι να΄ναι μακρύς ο δρόμος,
Γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.»

– Κωνσταντίνος Καβάφης

Στις 8 το πρωί χτύπησε το τηλέφωνο. Με επιτακτική φωνή, από την άλλη άκρη του τηλεφώνου, έθεσε το πρόβλημα ο Ντάβιντ, CEO μίας εταιρείας στην Πάνω Αυστρία: «Αναδιοργανώνουμε τα πάντα. Χρειάζομαι ένα σεμινάριο ηγεσίας για 8 άτομα που πρέπει να είναι έτοιμα για όλα. Τι προτείνεις;»

Όσο μιλούσε και εξηγούσε την δραματική κατάσταση στην εταιρεία που μόλις είχε αναλάβει, θυμήθηκα  ένα άρθρο σε ένα αυστριακό οικονομικό περιοδικό, το Trend, που έλεγε ότι τα περισσότερα ηγετικά στελέχοι γίνονται στελέχη κατά τύχη», χωρίς καμμία ιδιαίτερη προετοιμασία και κανένα ειδικό training στην διοίκηση των εργαζομένων, με αποτέλεσμα να συνεχίζουν να είναι καλοί στην δουλειά τους επιχειρησιακά αλλά να υστερούν στην διαχείριση του προσωπικού, κάτι που αντικατοπτρίζεται στην δυσαρέσκεια των υφισταμένων τους.

Αυτό ακριβώς ήθελε να αποφύγει ο Ντάβιντ και αναζητούσε ένα training που θα τους προετοίμαζε στην στρατηγική διοίκησης, στην διαχείριση κρίσεων και τη συνεργασία με ομάδες πολλαπλών εθνικοτήτων και κατά συνέπεια ιδιαίτερης επικοινωνίας. Η πρώτη μου σκέψη ήταν: «Ένα σεμινάριο «βιωματικό» όπου τα 8 άτομα θα βίωναν από πρώτο χέρι τι σημαίνει leadership, ανακαλύπτοντας μέσα από την προσωπική τους εμπειρία τι σημαίνει leading yourself, leading others και κατά συνέπεια leading the organisation».

Σεμινάριο εν πλω

«Γιατί όχι ένα σεμινάριο «εν πλω»; του απάντησα. «Όχι μόνο μεταφορικά αλλά και ουσιαστικά. Με άλλα λόγια ένα σεμινάριο πάνω σε ένα ιστιοφόρο. Η θάλασσα είναι ο καλύτερος δάσκαλος, απρόβλεπτη και δυναμική, σου δείχνει αμέσως αν πήρες την σωστή απόφαση, αν αντέδρασες με τον καλύτερο τρόπο και αν μπορείς να καθοδηγήσεις το σκάφος με σιγουριά σε ένα ασφαλές λιμάνι».

Η ιδέα του άρεσε. Ένα σεμινάριο που η πράξη αντικαθιστά την θεωρία, που μαθαίνεις βιώνοντας και αποκτάς ικανότητες σαν ηγετικό στέλεχος με έναν τρόπο φυσικό και αβίαστο. Έμενε πλέον η πραγματοποίηση αυτού του training. Με την βοήθεια του Κλάους, έμπειρου σκίπερ εδώ και πολλά χρόνια, βρέθηκε αμέσως το κατάλληλο καταμαράν και η διαδρομή σε ένα από τα πιο όμορφα ελληνικά θαλάσσια μέρη, τα Ιόνια Νησιά.

Κανένα από τα οκτώ άτομα δεν είχε ξανακάνει κάτι τέτοιο και κανένα από τα οκτώ άτομα δεν γνώριζε τόσο καλά τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Όλοι τους εργάζονταν στην ίδια εταιρεία και ακολουθούσαν τους ίδιους στόχους. Με άλλα λόγια «έβραζαν στο ίδιο καζάνι» κάτι που στα αυστριακά μεταφράζεται «βρίσκονταν στην ίδια βάρκα», και αυτό δεν ήταν μόνο συμβολικό αλλά και ουσιαστικό. Όλοι τους βρίσκονταν στο ίδιο καταμαράν και αποτελούσαν ένα και το ίδιο πλήρωμα που έπρεπε να αντιμετωπίσει καινούργιες και συχνά απρόβλεπτες καταστάσεις με σκοπό την επιβίωση στην ανοιχτή θάλασσα και την ασφαλή πλοήγηση του σκάφους.

Έτσι ακόμα και τα πιο έμπειρα στελέχη ανάμεσα στους οκτώ, που νόμιζαν ότι ήξεραν να επικοινωνούν ή νόμιζαν ότι ήξεραν πως μπορούσαν να διαχειριστούν ακόμα και τις πιο δύσκολες καταστάσεις, βρέθηκαν σε μία αρχαϊκή εμπειρία όπου οι ακραίες συνθήκες τους ανάγκασαν να επανεξετάσουν την είκονα που είχαν για τον εαυτό τους σαν διευθύνων στέλεχος και το ρεπερτόριο των συμπεριφορών τους απέναντι στους υφισταμένους τους. Κάτι που ποτέ δεν θα ήταν με αυτό τον τρόπο εφικτό στους τέσσερις τοίχους μίας αίθουσας σεμιναρίων, όχι μόνο γιατί στο σκάφος έπρεπε να συνυπάρξουν σε ένα πολύ περιορισμένο χώρο αλλά και γιατί τους έλειπαν τα σημεία αναφοράς.

Οι ασαφείς οδηγίες

Η πρώτη δυσκολία που αντιμετώπισαν ήταν η σύντομη και ουσιαστική επικοινωνία. Στις εταιρείες, έρευνες δείχνουν ότι μετά από ένα meeting οι εργαζόμενοι συχνά δεν ξέρουν ακριβώς ποιος πρέπει να κάνει τι ή θεωρούν ότι κάποια θέματα δεν τους αφορούν άμεσα και κατά επέκταση δεν νιώθουν την ανάγκη να αντιδράσουν αμέσως. Στην ανοιχτή θάλασσα ασαφείς οδηγίες ή παρεξηγήσεις θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές μέχρι ολέθριες επιπτώσεις, οι οποίες φαίνονται άμεσα και όχι σε κάποιο χρονικό διάστημα όπως γίνεται συνήθως στον επιχειρησιακό χώρο. Σε περίπτωση μάλιστα μίας καταιγίδας κάθε δευτερόλεπτο μετράει και η επιβίωση εξαρτάται από την σαφή και αποτελεσματική επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη του πληρώματος.

Ο Κλάους έπαιξε καταλυτικό ρόλο σε αυτό το κομμάτι όχι μόνο σαν έμπειρος σκίπερ αλλά και σαν ανώτατο στρατιωτικό στέλεχος στην Αυστρία, κατέχοντας την άμεση και σαφή επικοινωνία σε δυσχερείς συνθήκες όταν όλα εξαρτώνται από μία λέξη ή μία τελεία. Αυτό μου θύμισε την οξυδέρκεια και σαφήνεια του Οδυσσέα που όταν τον ρώτησε ο Πολύφημος ποιος ήταν, απάντησε μόνο με μία λέξη, μία μόνο λέξη που του έσωσε τη ζωή: «Κανείς»! Αυτό ήταν και το πρώτο μάθημα για τους οκτώ. Να μάθουν να εκφράζονται σύντομα και άμεσα, ουσιαστικά και γρήγορα.

Ταυτόχρονα δε να προσαρμόζονται διαρκώς στα νέα δεδομένα. Μην ξεχνάμε ότι κατά κάποιο τρόπο, εμείς, σαν Έλληνες, είμαστε, οι περισσότεροι από εμάς, εξοικειωμένοι με τα τερτίπια της θάλασσας και ξέρουμε ότι σε δευτερόλεπτα μια γαλήνια θάλασσα μπορεί να μετατραπεί σε ένα αγρίμι με κύματα, αέρα και απρόβλεπτα θαλάσσια ρεύματα. Αυτή η εμπειρία λείπει στους περισσότερους Αυστριακούς και οι ξαφνικές αυτές αλλαγές δημιουργούν έντονο φόβο και άγχος. Ακριβώς σε αυτές τις συνθήκες απαιτείται γρήγορη κρίση και ευελεξία τόσο στις αποφάσεις όσο και στις πράξεις.

Crew of See

Κάτι που αν και όλοι τους ήδη γνώριζαν από την πείρα τους στις διάφορες επιχειρήσεις που είχαν δουλέψει, δεν μπορούσαν όμως να το συγκρίνουν με αυτό που αντιμετωπίζαν και ένιωθαν σε ένα σκάφος στη μέση μίας φουρτουνιασμένης θάλασσας. Κρατώντας το μυαλό τους καθαρό, παραμένοντας ενεργοί και βοηθώντας ο ένας τον άλλο σαν ένα καλό και έμπειρο Crew of See κατάφεραν να κρατήσουν τη πορεία του σκάφους κόντρα στον άνεμο, όπως κάνουν οι ικανοί ηγέτες σε κάθε επιχείρηση. Έτσι έμαθαν, όπως ο Οδυσσέας, ότι  μπορούσαν τιθασεύσουν το συναίσθημα και να επιβιώσουν προσαρμοζόμενοι σε κάθε δυσκολία, αντιμετωπίζοντας με ψυχραιμία τις αντιξοότητες.

Το τελευταίο και πιο δύσκολο μάθημα της Sailing Leadership ήταν η αμοιβαία εμπιστοσύνη. Όχι μόνο έπρεπε όλοι να εμπιστευτούν τον σκίπερ και αργότερα τον καθένα που αναλάμβανε τον ρόλο του καθοδηγητή του σκάφους αλλά και ο σκίπερ ή αυτός που αναλάμβανε το ρόλο του τιμονιέρη έπρεπε να εμπιστευτεί το πλήρωμα, όπως και το πλήρωμα να εμπιστευτεί ο ένας τον άλλο, όπως κάνει μία λειτουργική και επιτυχημένη ομάδα. Εμπιστοσύνη και πίστη που βασίζονται στο ότι ο καθένας τους ξέρει τι πρέπει να κάνει στην συγκεκριμένη στιγμή που αυτό χρειάζεται και το κάνει όταν πρέπει να το κάνει και σε απόλυτο συγχρονισμό με τους υπόλοιπους όπως μία καλή ορχήστρα που παίζει την Ένατη Συμφωνία του Μπετόβεν.

Δύσκολο μάθημα, αν σκεφτεί κανείς ότι όλοι μας κουβαλάμε τα προσωπικά μας βιώματα σε σχέση με ανθρώπους που εμπιστευτήκαμε και μας πρόδωσαν ή μας πλήγωσαν. Δύσκολο μάθημα που ούτε ο Οδύσσεας δεν κατάφερε να πετύχει, αφού παρά τις αυστηρές του προειδοποιήσεις προς τους άντρες του, να μην σκοτώσουν και φάνε τα Βόδια του Ήλιου που ήταν ιερά για το νησί, αυτοί δεν τον πίστεψαν και σκότωσαν μερικά από αυτά, με αποτέλεσμα να χάσουν όλοι την ζωή τους. Τα οκτώ ηγετικά στελέχοι κατάφεραν παρόλα αυτά να μάθουν τι χρειάζονται, ποια είναι τα όρια τους και δημιουργούσαν κάθε φορά μία συμφωνία που επέτρεπε στο σκάφος να φτάνει ασφαλή στην μαρίνα.

Τρεις μήνες μετά χτύπησε πάλι το τηλέφωνο στις 8 το πρωί. Από την άλλη άκρη του τηλεφώνου τα λόγια του Ντάβιντ επιβεβαίωναν την συγκλονιστική εμπειρία που είχαν ζήσει: «Δεν ξέρω τι έκανες, αλλά η εξέλιξη τους είναι εντυπωσιακή»!

Αυτό μου θύμισε τα λόγια του Χέρμαν Μέλβιλ, Αμερικανού συγγραφέα και εμπνευστή του Μόμπυ Ντικ: «Δεν υπήρξε μέχρι στιγμής κανένας σπουδαίος άνδρας που να πέρασε ολόκληρη τη ζωή του στην στεριά» και έτσι του απάντησα: «Νομίζω ότι θα έπρεπε κάθε ηγετικό στέλεχος να μπορέσει να ζήσει μία τέτοια εμπειρία»!

Υπ΄αυτή την έννοια, όπως είπε και ο Σεφέρης: «Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα»!

*Ψυχολόγος και σύμβουλος επιχειρήσεων στην Βιέννη