Όταν ο πυρήνας της Γης «απάντησε»: Το αόρατο κύμα που μετακίνησε ολόκληρη την Ιαπωνία στο σεισμό του 2011

Μια νέα επιστημονική ανακάλυψη δείχνει ότι ολόκληρη η Ιαπωνία μετακινήθηκε κατά μερικά χιλιοστά εξαιτίας ενός σεισμικού κύματος που έφτασε μέχρι τον πυρήνα της Γης και επέστρεψε. Είναι η πρώτη φορά που οι επιστήμονες βλέπουν ένα τέτοιο φαινόμενο να μετακινεί μια ολόκληρη χώρα.

Πιο συγκεκριμένα, λίγο μετά τον ισχυρό σεισμό, ολόκληρη η χώρα μετακινήθηκε κατά μερικά χιλιοστά προς τα ανατολικά. Σύμφωνα με δημοσίευση στο περιοδικό Science στις 18 Ιουνίου, ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αιτία ήταν ένα σεισμικό κύμα που ταξίδεψε έως τον πυρήνα της Γης και επέστρεψε, προκαλώντας ολίσθηση ρηγμάτων — το πρώτο καταγεγραμμένο περιστατικό όπου ένα ανακλώμενο κύμα από τον πυρήνα ενεργοποίησε ρήγμα.

Οι σεισμοί συνήθως μετακινούν τμήματα της λιθόσφαιρας, ωστόσο σπάνια επηρεάζουν ολόκληρες χώρες. Μέχρι σήμερα δεν είχε παρατηρηθεί ότι τα λεγόμενα S κύματα ανακλώμενα από τον πυρήνα μπορούν να προκαλέσουν τέτοιου είδους φαινόμενα. Τα κύματα αυτά διασχίζουν περίπου 2.900 χιλιόμετρα του γήινου μανδύα, φτάνουν στο όριο του πυρήνα και επιστρέφουν στην επιφάνεια.

Η σεισμολόγος Sunyoung Park και η ερευνητική της ομάδα εντόπισαν το φαινόμενο αναλύοντας σεισμικά και δεδομένα GPS από τον σεισμό της 11ης Μαρτίου 2011 στην περιοχή Tohoku. Το κύμα εμφανίστηκε περίπου 15 λεπτά μετά τον κύριο σεισμό των 9,0 Ρίχτερ και συνοδεύτηκε από μετρήσιμη μετατόπιση του εδάφους, όπως κατέγραψαν εκατοντάδες αισθητήρες GPS σε όλη την Ιαπωνία. «Βλέπουμε αυτή τη μόνιμη μετατόπιση», δήλωσε η Park από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου.

Η συγκεκριμένη μετατόπιση δείχνει ότι το κύμα δεν απλώς διέσχισε την περιοχή, αλλά προκάλεσε ολίσθηση ρηγμάτων, εξηγεί ο σεισμολόγος Zachary Ross του Caltech, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. «Αυτό υποδηλώνει ότι υπήρξε κάποιος βαθμός ολίσθησης ρήγματος», ανέφερε.

Η έκταση της ολίσθησης και οι επιπτώσεις

Η μετατόπιση καταγράφηκε σε ολόκληρη την Ιαπωνία — από το νησί Χοκάιντο στα βόρεια έως το νησί Κιούσου στα νότια. Οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι ένα μεγάλο τμήμα του ορίου των τεκτονικών πλακών «ξεδιπλώθηκε», με δύο διαφορετικά όρια πλακών, μήκους τουλάχιστον 3.000 χιλιομέτρων, να ενεργοποιούνται ταυτόχρονα.

Η γεωφυσικός Andrea Donnellan από το Πανεπιστήμιο Purdue στο West Lafayette, που επίσης δεν συμμετείχε στη μελέτη, θεωρεί το φαινόμενο απολύτως λογικό. Όπως εξηγεί, ένα σεισμικό κύμα μπορεί να απελευθερώσει τεκτονικές τάσεις που έχουν συσσωρευτεί επί δεκαετίες ή και αιώνες. «Νομίζω ότι είναι πολύ πιθανό», σημειώνει.

Ένα νέο είδος σεισμικού κινδύνου

Η Park υπογραμμίζει ότι είναι η πρώτη φορά που αποδεικνύεται πως ένα ανακλώμενο S κύμα από τον πυρήνα μπορεί να ενεργοποιήσει ρήγμα. «Πρόκειται για έναν τύπο σεισμικού κινδύνου που δεν είχαμε σκεφτεί μέχρι τώρα», αναφέρει. Η έκταση της ολίσθησης είναι επίσης πρωτοφανής, υπερδιπλάσια από εκείνη του μεγάλου σεισμού στη Σουμάτρα το 2004.

Στην περίπτωση του σεισμού της Tohoku, η ολίσθηση που προκλήθηκε από το ανακλώμενο κύμα πιθανότατα δεν έγινε αντιληπτή, καθώς η ενέργεια διανεμήθηκε σε τεράστια έκταση και εκδηλώθηκε σχετικά αργά, μέσα σε περίπου τρία λεπτά. Ωστόσο, όπως προειδοποιούν οι ερευνητές, μελλοντικά γεγονότα αυτού του είδους ενδέχεται να μην είναι τόσο ήπια.